Inleiding

Iedereen heeft zo zijn verzameling en de onze is sinds 1993 het verzamelen van zoveel mogelijk Kaapse Lelie soorten en cultivars. Van de ruim 200 benoemde hebben we er inmiddels ruim 100 in onze tuin verzameld. Vooral de laatste jaren komen er vanuit Engeland, Australië en Nieuw Zeeland in snel tempo steeds betere die veel oudere cv’s moeiteloos kunnen vervangen. Een goed voorbeeld hiervan is ‘Phantom’- lichtblauw met wit-die weliswaar langzaam groeit maar bijzonder fraai bloeit. De collectie wordt grotendeels als kuipplant gehouden, maar in toenemende mate experimenteren ook wij met het planten in de volle grond, en tot volle tevredenheid; we zijn er tot op heden niet een kwijt geraakt. Ten slotte zijn ze makkelijk te verzorgen, zeer sterk
en op een vervelend virus na, ziektevrij.

Historie

De Agapanthus komt van oorsprong uit Zuid Afrika en behoort tot de Liliaceae. De latijnse naam is afgeleid van het Griekse agape, dat liefde betekent en -anthos dat voor bloem staat. De VOC met zijn handelspost in Kaapstad heeft er voor
gezorgd dat de Kaapse Lelie in de Nederlanden terecht kwam.
Veel oprijlanen en orangeriën van kastelen en buitenplaatsen werden met kuipen vol Agapanthus aangekleed. In de modernere tijd wordt hij in Nederland vooral als snijbloem geteeld. En de laatste jaren wordt hij steeds populairder als kuipplant.

Variatie

Zoals gezegd is er een grote verscheidenheid aan cultivars op de markt met elk eigen kemerken. Zo wordt er grofweg onderscheid
gemaakt tussen de bladhoudende en de bladverliezende soorten.
Tot de bladhoudende soorten behoren de soorten uit de Praecox groep en gedeeltelijk de Africanus groep. De bladverliezende behoren tot de Inapertus groep, de Campanulatus groep en gedeeltelijk de Africanus groep.
De genoemde groepen kenmerken zich door de eigen bloemvorm zoals bijvoorbeeld de Inapertus groep: typische hangende buisbloempjes. Dan is er de bloemkleur; wit, blauw, purper en rose zoals ‘Lilac Time’ of een combinatie van blauw en wit ‘Phantom’. In blad varieert de Agapanthus van kort naar lang, smal tot breed en van groen naar bont kleurig. De bladschacht kan groen of purper zijn, wat soms iets zegt over de intensiteit van de blauw bloemkleur. Ten slotte kunnen we de bloemsteel noemen die van 20 cm ‘Lilliput’ tot wel 1.50 cm ‘Tall Boy’ lang kan zijn.

In de tuin

Het zijn echte zonaanbidders die tijdens de groei- en bloeiperiode echter wel veel water nodig hebben. In een mooie terracotta pot komen ze op balkon of terras goed tot hun recht. Om de drie jaar kan de plant verpot worden zodat hij zich verder kan ontwikkelen. Mocht hij uiteindelijk te groot worden dan kan de plant zonder probleem worden gescheurd. Gebruik een goede potgrond waardoor leem is gemengd en geef af en toe een beetje mest die stikstofarm moet zijn (zelf hebben we goede ervaring met beendermeel, bloedmeel en Miraclegrow).
Betrekkelijk nieuw is een organische meststof op basis van kippenmest
Marathon horti K geheten, die echter lang niet overal verkrijgbaar is.
Overwinteren is geen probleem; de bladverliezende cv’s (vanaf november) kunnen in een kelder of koude slaapkamer worden gezet (minimum temperatuur 5-7 graden) terwijl de kwetsbaardere, bladhoudende (vanaf de eerste nachtvorst) het beste in een kas kunnen overwinteren (minimum temperatuur 10- 12 graden). Geef geen water tot eind februari en begin in maart spaarzaam met water geven. Half april kunnen ze weer naar buiten op een regenachtige dag (pas op voor zonnebrand) totdat ze in mei op de definitieve plaats kunnen worden gezet.
Mocht u het aandurven om de Agapanthus in de border toe te passen kies dan voor cv’s uit de Campanulatus groep die beter bestand lijken tegen vorst. Natuurlijk kiest u voor een beschutte en zonnige standplaats en zorgt u voor een goede tuingrond. Zodra het gaat vriezen brengt u een laag stro of blad aan wat u kunt afdekken met dennentakken. Zodra de neuzen boven de grond verschijnen kunt u de deklaag weer verwijderen.

Niet bloeien

Dit is waarschijnlijk voor veel mensen het belangrijkste probleem met Agapanthus. De bloemknoppen worden direct na de bloeiperiode aangemaakt, dus voor de rusttijd. Het is dan een kwestie van veel licht gecombineerd met een gerichte bemesting (wij hebben goede ervaringen met asef Aardbeien-, bessen- en druivenmest). Wellicht dat ook de wijze waarop en de conditie waarin de plant overwintert bepalend is voor het bloeien in het volgend seizoen. Het is belangrijk dat het overwinteren plaatsvindt onder voldoende lage temperaturen. Daarom is het belangrijk de bladverliezende zolang mogelijk buiten te laten staan. Dit kan het beste gebeuren onder een afdak zodat de plant niet met een natte kluit de rustperiode ingaat. Houdt voor het overwinteren zelf bovengenoemde temperaturen aan. Daarnaast lijkt de lichtintensiteit een belangrijke factor; laat de kuip daarom direct na het bloeien staan en verplaats hem nog niet naar een donkere plaats (afdak). Het bekende verhaal dat een Agapanthus in een te kleine kuip moet worden geplant voor een betere bloei lijkt dan ook een fabeltje.

Vermeerdering

Agapanthus is eenvoudig te vermeerderen via zaad dat zowel vers gezaaid als in het jaar na de bloei, snel zal ontkiemen. Helaas zal deze methode veelal inferieure en niet soortechte nakomelingen opleveren. De beste en betrouwbaarste wijze van vermeerdering is door middel van scheuren, hierbij is de soortechtheid gegarandeerd en blijven de goede eigenschappen van de moederplant bewaard blijven. Bladverliezende cv’s kunnen het beste in het voorjaar gescheurd worden terwijl voor bladhoudende cv’s na de bloei een goede tijd is.

Literatuur

Er bestaan helaas maar weinig goede boeken over dit geslacht. Er bestaan een tweetal Engelstalige boeken:
‘’Agapanthus a revision of the Genus’’ door Wim Snoeijer, ISBN 0-88192-631-0, dat een bijna compleet overzicht geeft en ’’Grow Agapanthus” , van Graham Duncan, Kirstenbosch Gardening Series ISBN 1-919684-14-X. In 2004 is er een Nederlands
boek verschenen: Agapanthus door Hanneke van Dijk, ISBN 90-5897-177-5
Af en toe verschijnen er goede artikelen in tuinbladen zoals in 2002 in het najaarsnummer van "DE TUIN Exclusief" door Coen Jansen.

Zaailing uit eigen collectie